100.000 p.n.e. – 1.100 n.e. – znaleziska archeologiczne wskazują na obecność osad ludzkich ponad 100 tys. lat temu. 98 – Rzymski historyk Tacyt opisał dzikich i prymitywnych ludzi północy zwanych „Fenni”. Jest to pierwsza wzmianka o Finach w źródłach historycznych. W rzeczywistości Tacyt miał prawdopodobnie na myśli Saamów, którzy już wcześniej zamieszkiwali te tereny
1157 – pierwsza wyprawę krzyżową poprowadzona przez szwedzkiego króla Eryka IX i biskupa Anglii Henryka. Po zwycięstwie Eryk wraca do Szwecji, gdzie czekają go nowe rozprawy zbrojne z konkurentem do tronu i szybka śmierć (1160 r). Biskup Henryk pozostaje w Finlandii i zajmuje się organizacją Kościoła. W 1158 roku biskup Henryk zabity zostaje przez Fina imieniem Lalli, podobno oburzonego nałożeniem nowych świadczeń przez biskupa. Ciało biskupa Henryka pochowano w miejscowości Nousiainen, a on sam szybko został kanonizowany i uznany za patrona najpierw diecezji Turku, a następnie całej Finlandii.
1249 – jarl Birger, wówczas już szwagier króla Eryka XI, przeprowadza drugą wyprawę krzyżową, do śródlądowej fińskiej prowincji Tavastia. Głównym jej celem nie było jednak nawracanie niewiernych ale utwierdzenie w Tavastii rządów szwedzkich.
W tym samym roku papież ogłasza objęcie Finlandii swym patronatem, a w Turku zakładają swój konwent dominikanie. Konwent ten odegrał ogromną rolę w umacnianiu i szerzeniu katolicyzmu, a także tworzeniu kultury średniowiecznej w kraju.
Warto odnotować, że wyprawa jarla Birgera powiązana była z masowym – jak na ówczesne czasy – napływem osadników szwedzkich
1290 – rozpoczęcie budowy katedry w Turku.
1293 – trzecia wyprawa krzyżowa, prowadzona przez Tyrgils’a Knutsson’a, do Karelii we wschodniej Finlandii. Wyprawa ustaliła granicę dzielącą katolicki zachód od ortodoksyjnego wschodu.
1323 – Szwecja i Nowogród podpisują traktat pokojowy w Pähkinäsaari, dzieląc terytorium Finlandii. Ustalona w traktacie granica staje się linią podziału między pozycjami społecznymi, religiami i kulturami. Podpisanie traktatu kończy okres wypraw krzyżowych w dziejach Finlandii i ostatecznie włącza ją w obręb państwowości szwedzkiej.
1362 – Finowie otrzymują prawo do wysyłania swoich przedstawicieli w celu głosowania w wyborach króla Szwecji
1397 – królestwa Danii, Szwecji oraz Norwegii jednoczą się w Unii Kalmarskiej
1400-1500 – zbudowana zostaje większość fińskich średniowiecznych kościołów z kamienia
1523 – Gustaw Waza zostaje królem Szwecji, Unia Kalmarska zostaje rozwiązana
1529 – uchwalono zniesienie klasztorów i przekazanie ich posiadłości w lenno szlacheckie
1530 – odbył się prawdopodobnie pierwszy spis mieszczan Turku. Na 262 spisane rodziny 110 było związanych z nazwiskami niemieckimi, 94 ze szwedzkimi i 54 z fińskimi;
1543 – Biskup Mikael Agrykola wydaje pierwszą książkę w języku fińskim – tom fińskiej gramatyki, a w 1548 publikuje pierwszy w języku fińskim przekład Nowego Testamentu
1550 r. Gustaw I Waza zakłada Helsinki. Przez dłuższy czas miasto pozostaje małą osadą (800 mieszkańców) i nie spełnia pokładanych w nim nadziei
1617 – pokój w Stolbova. Na jego mocy Szwecja zostaje największym władcą nad Bałtykiem, z kontrolą nad całą Zatoką Fińską
1630-43 – Fińska kawaleria odnosi sukces podczas Wojny Trzydziestoletniej. Dowódca – generał Torsten Stålhandske – zostaje jednym z najsławniejszych fińskich żołnierzy okresu wielkiej potęgi Szwecji
1640 – Krystyna, królowa Szwecji, zakłada w Turku pierwszy uniwersytet w Finlandii. Językiem wykładowym jest język szwedzki i łaciński
1642 – ukazuje się pierwszy pełny przekład Biblii w języku fińskim
1660 – rok, uznawany przez historyków jako kulminacyjny punkt mocarstwowych osiągnięć Szwecji. Odtąd zmuszona jest d rezygnacji z terytoriów zdobytych różnych częściach kontynentu europejskiego
1686 – uchwalono ustawę kościelną, która zakazuje mieszkańcom wyznawania innej religii poza luterańską i czyni króla „najwyższym biskupem”
Koniec wieku XVII w Finlandii to okres wyjątkowo dramatyczny. Nieurodzaje w latach 1677-1678 i w latach 1696-1697 doprowadziły do powszechnego głodu i masowych śmierci , które zmniejszyły ludność kraju o prawie jedną trzecią
1721 – na mocy traktatu w Uusikaupunki Szwecja oddaje Rosji południowo-wschodnią Finlandię oraz bałtyckie prowincje: Livonię, Estonię oraz Ingrię
1808-09 – Szwecja zostaje pokonana przez Rosję w Wojnie Fińskiej. Traci Finlandię na rzecz Rosji, na mocy traktatu w Hamina. Aleksander I proklamuje Finlandię autonomicznym wielkim księstwem, związanym z Rosją unią personalną
1812 – Car Aleksander I przenosi stolicę z Turku do Helsinek, uważając, że Turku leży zbyt blisko Szwecji, co zagraża jego bezpieczeństwu
1828 – jedyny uniwersytet Finlandii zostaje przeniesiony z Turku do Helsinek
1835 – publikacja pierwszej edycji „Kalevali”, fińskiej epopei narodowej, opracowanej i wydanej przez Elias’a Lönnrot’a. W 1849 „Kalevala” ukazuje się w wersji rozszerzonej
1860 – Finlandia otrzymuje swoją własną walutę – fińską markę
lata 1860 – budowa tartaków zaczyna rozkwitać i następuje rozwój przemysłu papierniczego
1863 – Car Aleksander II wydaje dekret, na mocy którego język fiński staje się w Finlandii drugim językiem urzędowym, na równi ze szwedzkim
1899 – Car Mikołaj II ogłasza Manifest Lutowy – w Finlandii rosyjski ogłoszono językiem urzędowym, zniesiono fińską monetę, planowano wcielić armię tego kraju do rosyjskiej. Wielu Finów sprzeciwia się manifestowi, ponieważ są przekonani, że car w ten sposób łamie konstytucję. Obawiają się, że to zagrozi ich autonomicznej pozycji. Zaczyna się w Finlandii okres sprzeciwu wobec polityki rosyjskiej, który trwa aż do odzyskania niepodległości w 1917 roku.
1902 – ponad 23.000 Finów składa podanie o paszport do Ameryki. Jest to szczyt fali, na skutek której w latach 1864-1914 do USA i Kanady wyemigrowało ponad 320 tysięcy Finów.
1906 – Finlandia otrzymuje swój własny parlament, wybierany w wyborach powszechnych. Kobiety w Finlandii jako pierwsze na świecie otrzymują pełne polityczne prawa – mogą nie tylko wybierać przedstawicieli parlamentu ale również zostają uprawione do kandydowania w wyborach do parlamentu
1917 – Rewolucja w Rosji. 6 grudnia Finlandia ogłasza niepodległość. 31 grudnia Rosyjski rząd bolszewicki uznaje niepodległą Finlandię
1918 – w końcu stycznia Biali pod przywództwem generała Mannerheima’a zaczynają rozbrajać wojska rosyjskie, które wciąż stacjonowały w zachodnio-fińskiej prowincji Ostrobotnia. W tym samym czasie lewicowi ekstremiści – Czerwoni, zainspirowani rewolucją bolszewicką, siłą obejmują władzę w południowej Finlandii. Narastający konflikt między Białymi a Czerwonymi, postrzegany przez niektórych jako wojna o niepodległość, przeradza się w krwawą wojnę domową, zwyciężoną ostatecznie przez Białych, wspieranych przez wojska niemieckie wysłane do południowej Finlandii. Niemiecki książe Friedrich Karl zostaje wybrany na króla Finlandii, jednak rezygnuje z tego stanowiska w ciągu miesiąca nie pojawiając się ani razu w Finlandii
1919 – Finlandia przyjmuje republikańską formę rządu – pierwszym prezydentem zostaje K.J. Ståhlberg
1920 – Finlandia i Rosja Radziecka podpisują traktat pokojowy w Tartu. Na jego mocy Finlandia otrzymuje teren Petsamo. Finlandia wstępuje do Ligi Narodów
1921 – Fiński parlament uchwala akt gwarantujący autonomię Wyspom Alandzkim
1922 – uchwalenie praw stanowiących o wolności wyznania, obowiązku edukacji i służby wojskowej
1926 – powstaje w Finlandii pierwszy rząd socjaldemokratyczny
1929-32 – antykomunistyczny Ruch Lappowców (nazwa pochodzi od ostrobotniańskiego miasta Lapua, w którym pochód młodzieży komunistycznej stłumiony został krwawo przez „białych” rolników) zwiększa swoje poparcie, jednak później jego działalność zostaje zdelegalizowana, po nieudanej próbie przechwycenia władzy. Po jakimś czasie przywódcy przegrupowywują się, powstaje Patriotyczny Ruch Ludowy, bliski faszyzmowi
1930 – zdelegalizowana zostaje wszelka działalność komunistyczna
1932 – Finlandia i Związek Radziecki podpisują pakt o nieagresji
1939 – Fiński pisarz Frans Eemil Sillanpää otrzymuje nagrodę Nobla w dziedzinie literatury
1939-40 – atak Armii Czerwonej na Finlandię. W Wojnie Zimowej (30.11.1939 – 13.03.1940) fińskie siły defensywne pod dowództwem generała Mannerheima walczą przez 105 dni z armią radziecką, przewyższającą liczebnie Finów ponad 50 razy. Fiński upór i zaciętość w walce przykuwa uwagę światowej prasy – powstaje wiele artykułów o „cudzie wojny zimowej”. Wojna kończy się pokojem w Moskwie, na mocy której Finlandia musi się zrzec na rzecz Rosji prowincji Viipuri na południowym wschodzie. – Prezydent Kyösti Kallio, podpisujący ów pokój, odkładając pióro przeklął: „niech uschnie ręka, która podpisuje taki dokument”. Dotyka go później prawostronny paraliż
1941-44 – wznowienie walk, podczas których buntownicza Finlandia przyjmuje zbieżne stanowisko z Niemcami, przeciwko Związkowi Radzieckiemu, w celu odzyskania utraconego terytorium (rejon Viipuri). Finowie uważają, że zarówno oni jak i Niemcy prowadzą dwie odrębne wojny, które jedynie są ze sobą zbieżne, natomiast Finlandia nie miesza się w wielki konflikt niemiecko-radziecki. Finowie stanowczo odrzucają ideologię nazizmu, mimo iż Niemcy usilnie próbują ją im narzucić
1944 – w lipcu armia fińska wstrzymuje ofensywę Związku Radzieckiego, zanim osiąga granicę wyznaczoną przez pokój w Moskwie z 1940 r. Celem Armii Czerwonej jest okupacja południowej Finlandii – gdy ofensywa zostaje powstrzymana przez Finów, Stalin rozkazuje wojskom przegrupować się w celu defensywy
1944 – we wrześniu w Moskwie zostaje podpisane zawieszenie broni. Pokój ten przywraca granice z 1940 roku, z wyjątkiem dalekiej północy, gdzie Związek Radziecki zagarnia rejon Petsamo z portem na Ocenie Arktycznym. Finlandia musi zapłacić wysokie odszkodowanie Związkowi Radzieckiemu w formie dóbr z manufaktur. Cała populacja zagarniętych przez Rosjan obszarów, czyli ok 450 tysięcy osób, decyduje się na opuszczenie swych domów i przemieszczenie się w obręb państwa fińskiego. Półwysep Porkkala zostaje oddany w dzierżawę Rosjanom na okres 50 lat jako baza marynarki wojennej
1944-45 – wojna w Laponii. Zgodnie z warunkami pokoju z Rosją, Finlandia przemieszcza z Laponii do sąsiadującej Norwegii 200 tysięcy niemieckich żołnierzy
1944-47 – Aliancka Komisja Kontroli, składająca się z przedstawicieli Związku Radzieckiego i Wielkiej Brytanii, zostaje umieszczona w Helsinkach. Działania komunistyczne są zalegalizowane
1947 – Podpisanie Traktatu Pokojowego w Paryżu, który okreśła wielkość sił zbrojnych Finlandii oraz rodzajów posiadanego przez nie uzbrojenia
1947 – Finlandia pod naciskiem Rosjan odrzuca pomoc Marshall’a
1948 – Finlandia i Związek Radziecki podpisują traktat o przyjaźni, współpracy i wzajemnej pomocy
1955 – Finlandia wstępuje do Organizacji Narodów Zjednoczonych oraz do Rady Północy
1956 -Związek Radziecki zwraca Finlandii rejon Porkkala. Urho Kekkonen zostaje wybrany na prezydenta Finlandii po raz pierwszy
1958 – „Oziębienie stosunków” z ZSRR. Radziecki przywódca Chruszczow wstrzymuje import i odbiór maszyn, przyczyniając się do wzrostu bezrobocia w Finlandii. W Finlandii wzrasta antyradzieckie nastawienie
1961 – Finlandia zostaje członkiem EFTA (Europejskie Stowarzyszenie Wolnego Handlu)
1961 – „Kryzys dyplomatyczny”. ZSRR wystosowuje do Kekkonena notę z propozycją spotkania i omówienia układu z 1948 r. dotyczącego obrony granicy fińsko-radzieckiej. Fiński minister spraw zagranicznych wyrusza do Moskwy. Rosjanie dają wyraz zaufania Finom, ale mają obawy w związku z antykekkonenowskim sojuszem konserwatystów i socjaldemokratów, zmierzających ku zwycięstwu w wyborach prezydenckich w 1962 r. Kekkonen rozwiązuje parlament, wymuszając wcześniejsze przeprowadzenie wyborów, tym samym osłabia sojusz. Zostaje wybrany ponownie, polityka zagraniczna zostaje niezmieniona, co uznano za osobiste zwycięstwo Kekkonena i punkt zwrotny w stosunkach z ZSRR
1973 -Finlandia podpisuje umowę o wolnym handlu z EEC
1975 – w Helsinkach odbywa się konferencja poświęcona bezpieczeństwu i współpracy w Europie
1989 – Finlandia zostaje członkiem Rady Europy
1991 – rozpad Związku Radzieckiego – traktat o przyjaźni, współpracy i wzajemnej pomocy wygasa
1991 – Fiński student Linus Torvalds tworzy system operacyjny Linux
1991-93 – Fińska gospodarka przechodzi głęboką recesję
1995 – Finlandia zostaje członkiem Unii Europejskiej
1999 – Finlandia przyjmuje program europejskiej Unii Monetarnej i Walutowej, po raz pierwszy obejmuje stanowisko prezydenta Rady Unii Europejskiej
2000 – w marcu wchodzi nowa konstytucja
2002 – 1 stycznia Finlandia wraz z innym 11-stoma członkami EU wprowadza walutę euro, które zastępuje fińską markę

Opracowano na podstawie:
„Historia Finlandii”, Tadeusz Cieślak, wyd. Ossolineum, Wrocław 1988;
„O czym śpiewa kantele”, Jerzy Fonkowicz, wyd. Nasza Księgarnia, Warszawa 1976;
„Swastyka nad Skandynawią”, Teresa i Franciszek Bernasiowie, wyd. Krajowa Agencja Wydawnicza, Szczecin 1987;
„Krótka historia Finlandii”, Matti Klinge, tłumaczenie z angielskiego Jarosław Suchoples, Wyd. Otawa, Keuruu, Finlandia 1997.

  • RSS
  • Facebook
  • PDF
  • email